ParentAI
‹ Tüm rehberler

1 yaş altı

Bebeğim Geride mi? İlk Yılda Gelişimi Anlamak

İlk yılın bir noktasında çoğu ebeveyn, başka bir bebeğin döndüğünü, oturduğunu ya da agu dediğini izlerken kendini sessizce haftaları sayarken bulur. Bu kaygı, bebeğinizi dikkatle izlediğinizin işaretidir ve bebeğinizin ihtiyacı da tam olarak budur. İlk yılda normalin aralığı çok geniştir; bu aralığın neye benzediğini, gelişimi neyin desteklediğini ve hangi işaretlerin bir doktor tarafından değerlendirilmesi gerektiğini bilmek, belirsiz bir kaygıyı üzerine bir şey yapabileceğiniz bir şeye dönüştürür.

Bu yaşta neden oluyor

Bebekler ilk yıllarında hayatlarının başka hiçbir döneminde olmadığı kadar değişir ve bunu kendi takvimlerine göre yaparlar. Dünya Sağlık Örgütü birkaç kıtada sağlıklı bebekleri izlemiş ve desteksiz oturmanın yaklaşık 4 ile 9 ay, elleri ve dizleri üzerinde emeklemenin yaklaşık 5 ile 13 ay, tek başına yürümenin ise yaklaşık 8 ile 18 ay arasında herhangi bir zamanda ortaya çıktığını bulmuştur. Bir gelişim basamağı son teslim tarihi değil, bir zaman aralığıdır.

Doktorların kullandığı kontrol listeleri de bu düşünceyle hazırlanır. CDC'nin "İşaretleri Öğren. Erken Harekete Geç." listelerinin 2022 güncellemesi, her beceriyi bebeklerin en az dörtte üçünün onu yapabildiği yaşta sıralar; yani o yaşta eksik olan bir beceri bir hüküm değil, bir konuşma başlatma nedenidir.

Bebeğiniz erken doğduysa düzeltilmiş yaşını kullanın: doğum tarihinden değil beklenen doğum tarihinden itibaren sayın ve bunu yaklaşık ikinci yaş gününe kadar sürdürün. Sekiz hafta erken doğmuş ve takvime göre altı aylık olan bir bebek, gelişim açısından dört aylıktır.

Gelişim alanlar arasında da eşit ilerlemez. Bütün enerjisini emeklemeyi öğrenmeye veren bir bebek birkaç hafta agulamaya ara verebilir, sonra bir anda telafi edebilir. Bazı bebekler emeklemeyi tamamen atlar, oturarak kayar ya da doğrudan tutunup kalkmaya geçer. Mizaç da önemlidir: temkinli bir bebek, daha cesur bir bebeğin hemen denediği şeyi haftalarca izledikten sonra deneyebilir. Önemli olan, bebeğinizin zamanla bütün alanlarda beceri kazanmaya devam etmesi ve öğrendiği hiçbir şeyi kaybetmemesidir.

Ne işe yarar

Bebeğinize her gün aceleye getirilmeyen, yüzüstü de içeren bir yerde oyun zamanı tanıyın. Dönme, oturma ve emekleme için gereken güç ana kucağında ya da oto koltuğunda değil, yerde kazanılır. İlk haftalardan itibaren, bebeğiniz uyanıkken ve siz başındayken onu günde birkaç kez bir iki dakikalığına sert bir minderde yüzüstü yatırın ve dayanabildikçe süreyi uzatın. Karşısına uzanın ya da tam uzanamayacağı yere bir ayna veya renkli bir oyuncak koyun.

Günlük bakımı konuşarak anlatın. Bebekler dili arka plandaki konuşmalardan değil, tanıdıkları birinin doğrudan onlara yönelttiği sözlerden öğrenir. Bez değişimleri, beslenmeler ve banyo, konuşarak yaparsanız günde onlarca küçük dil dersi demektir: "Çoraplar çıktı. Bir ayak, iki ayak. Şimdi ılık su. Şap şap!" Şarkı söylemek de aynı işi görür.

Her sesine ve ifadesine karşılık verin. Gelişim araştırmacıları buna "top atma ve karşılama" der: bebeğiniz bir agu, bir mırıltı ya da bir bakış sunar, siz de karşılık verirsiniz. Bebeğiniz "ba" dediğinde siz de "ba" deyin, sonra durup bekleyin, gerekirse on saniye bile olsa; böylece bir sohbetin sıraları olduğunu öğrenir. Kediye baktığında bakışını takip edin ve adını söyleyin. Bu küçük alışverişler konuşmanın, dikkatin ve bağ kurmanın altyapısını örer.

Birlikte okuyun ve gösterin. Birkaç aylıktan itibaren kucağınızda sağlam bir karton kitap, günde birkaç dakikaya değer. Resmi gösterip adını söyleyin, sonra bebeğinizin nereye baktığını izleyin. Dokuz on aya gelindiğinde birçok bebek işaret eden parmağınızı takip eder, biraz sonra da kendisi işaret etmeye başlar; bu, ortak dikkatin ilk adımlarından biridir.

Şimdilik ekranları işin dışında tutun. Pediatri önerileri, aileyle görüntülü görüşme dışında, yaklaşık 18 aydan önce ekran kullanımından kaçınılması yönündedir; çünkü bebekler henüz bir ekrandan, bir yüzden öğrendikleri gibi öğrenemez. Yemek yaparken aradaki boşluğu genelde bir video dolduruyorsa, bunun yerine yanınızda yere güvenli mutfak eşyalarıyla dolu bir sepet koymayı deneyin.

Bebeğinizin neyi ne zaman yaptığını basitçe not edin. Telefonunuzda tarihli tek bir satır yeter: "yüzüstünden sırtüstüne döndü", "ce-ee'ye güldü", "adını söyleyince döndü". Birkaç hafta içinde kaygının gösteremediği şeyi gösterir: becerilerin düzenli olarak gelip gelmediğini. Doktorunuza da somut bir dayanak sağlar.

Nelerden kaçınılmalı

Bebeğinizi başka bebeklerle ya da internetteki tablolarla kıyaslamak. Bir arkadaşınızın bebeğinin dokuz aylıkken yürümesi size kendi bebeğiniz hakkında hiçbir şey söylemez; sosyal medyadaki tablolar da çoğu zaman tüm aralığı değil ortalamaları verir ve bu yüzden sağlıklı bebeklerin yarısı bu tablolarda "geç" görünür. Bebeğinizi bir ay önceki haliyle kıyaslayın.

Becerileri zorla çalıştırmak. Bebeği uzun süre ayakta tutmak, pozisyonu koruyamadan onu destekle oturtmak ya da günde birkaç kez "egzersiz" yaptırmak hiçbir şeyi hızlandırmaz. Yürüteçler yürümeyi öne çekmez ve gerçek bir yaralanma riski taşır. Siz yakınındayken bebeğinizin kendi oyunu, alıştırmanın ta kendisidir.

İçgüdünüzü bastırmak. Bir şeylerin farklı olduğunu çoğu zaman ilk fark eden, bazen başkalarından aylar önce, ebeveynlerdir. Akrabaların "Bizimki de geç yürüdü, bir şey olmaz" diye güven vermesi iyi niyetlidir, ama bir değerlendirme değildir. Tekrar tekrar geri gelen bir endişe, düzgün bir incelemeyi hak eder.

"Bekleyip görmek" için aylarca beklemek. İlk yılda üç ay, bebeğinizin hayatının büyük bir kısmıdır. Aşağıdaki listeden belirli bir beceri eksikse şimdi sorun. Kontrol her şeyin yolunda olduğunu gösterirse hiçbir şey kaybetmemiş olursunuz; destek gerekiyorsa öne geçmiş olursunuz.

Ne zaman yardım almalı

Aşağıdakilerden herhangi birini fark ederseniz çocuk doktorunuzla ya da aile hekiminizle konuşun ve gelişim değerlendirmesi isteyin. Bunlar CDC ve Amerikan Pediatri Akademisi'nin gelişim basamakları rehberlerinden alınmıştır ve tanı değil, değerlendirme için birer işarettir.

2-3 ay civarında: bebeğiniz yüksek seslere tepki vermiyorsa; yüzünüze bakmıyor ya da sizi kısa süre gözleriyle takip etmiyorsa; insanlara gülümsemiyorsa; yüzüstü yatarken başını hiç kaldıramıyorsa ya da alışılmadık derecede kaskatı veya gevşek görünüyorsa.

4 ay civarında: dik tutulduğunda başını sabit tutamıyorsa; ağlama dışında hiç ses çıkarmıyorsa ya da siz konuşunca agu diye karşılık vermiyorsa; ellerini ağzına götürmüyorsa ya da sesinize doğru dönmüyorsa.

6 ay civarında: nesnelere uzanmıyor ya da onları kavramıyorsa; hiçbir yöne dönmüyorsa; gülmüyor ya da ciyaklamıyorsa; insanlara ilgi göstermiyorsa ya da bedeninin bir tarafını diğerinden çok daha fazla kullanıyorsa.

9 ay civarında: "bababa" gibi tekrarlanan hecelerle agulamıyorsa; adını seslendiğinizde bakmıyorsa; destekle bile oturmuyorsa; nesneleri bir elinden diğerine geçirmiyorsa ya da ce-ee oyununa gülümsemiyor veya gülmüyorsa.

12 ay civarında: tutunup ayağa kalkmıyorsa; el sallamak ya da kucağa alınmak için kollarını kaldırmak gibi jestler kullanmıyorsa; sizin sakladığınızı gördüğü bir şeyi aramıyorsa; adına tepki vermiyorsa ya da bir elini belirgin şekilde daha çok tercih ediyorsa.

Her yaşta: bebeğiniz sesler, hareketler ya da sosyal tepkiler gibi daha önce sahip olduğu bir beceriyi kaybederse. Bu her zaman hızlı bir kontrol gerektirir.

Tarama, bebek bakımının olağan bir parçasıdır: Amerikan Pediatri Akademisi, her kontrolde sorulan soruların yanı sıra 9. ayda ve ikinci yılda yeniden resmi gelişim taraması yapılmasını önerir; yani bir endişeyi dile getirmek bu konuşmayı yalnızca öne çeker. Bir gecikme saptandığında destek, herhangi bir tanı konmadan önce başlayabilir ve ne kadar erken başlarsa bebeğinizin gelişen beyni ondan o kadar çok yararlanır.

Kaynaklar

Bu rehber genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi veya psikolojik tavsiye yerine geçmez. Çocuğunuz için endişeleniyorsanız bir doktora ya da uzmana danışın.