Bir Yaşında Vurma, Isırma ve Fırlatma: Neden Olur ve Nasıl Karşılık Verilir

Kreşten çocuğunuzu alırken kenara çağrılıp bir yaşındaki çocuğunuzun başka bir çocuğu ısırdığını duymak ya da birlikte gülüşürken elini yüzünüze doğru savurduğunu görmek kadar sarsıcı az şey vardır. Bunun ikinci yılın en yaygın davranışlarından biri olduğunu ve ne çocuğunuzun karakteri ne de sizin ebeveynliğiniz hakkında bir şey söylediğini bilmek işe yarar. Bu yaşta vurmak, ısırmak ve fırlatmak kasıtlı bir zalimlik değildir; güçlü duyguların ve canlı bir merakın, kendini ifade etmenin henüz neredeyse hiçbir başka yolu olmayan bir bedende görünüşüdür.

Bu yaşta neden oluyor

On iki ile yirmi dört ay arasında çocuğunuzun duyguları herkesinki kadar büyüktür ve kelime dağarcığı belki birkaç kelimeden ibarettir. İstediği bir oyuncak başkasının eline geçtiğinde "Benim, lütfen geri ver" diyemez, onun yerine kol uzanır. Beynin bir dürtüyü eyleme dönüşmeden önce durduran bölümleri en son olgunlaşanlar arasındadır ve bir yaşında bu süreç henüz başlamıştır bile denemez. Çocuğunuz ısırmaya karar verip sonra ısırmaz; istek ve eylem birlikte gelir.

Bunun bir kısmının duygularla hiç ilgisi yoktur. Bir yaşındakiler dünyaya bir şeyler yapıp ne olduğunu izleyerek öğrenir. Mama sandalyesinden bardağı atıp tangırtıyı duymak bir fizik deneyidir; köpeğe vurup onun kaynadığını duymak da küçük bir çocuk için zalimlik değil ilginç bir sonuçtur. Ebeveynin büyük bir tepkisi de öyle.

Isırmanın kendine özgü ek nedenleri vardır. Bu yılın büyük bölümünde dişler çıkmaktadır ve sert bir şeyi sıkıca ısırmak ağrıyan diş etlerini rahatlatır. Bazı çocuklar da özellikle heyecanlandıklarında ağız yoluyla güçlü duyusal uyaran arar. Buna kalabalık bir oyun grubu, kaçırılmış bir gündüz uykusu, açlık ya da kreşteki uzun bir günün genel yükü eklenince saldırma eşiği keskin biçimde düşer. Bazen de sebep yalnızca dikkattir: bir ısırık, odadaki bütün yetişkinlerin başını kesinlikle çevirtir.

Ne işe yarar

Hemen, sakince ve çok az kelimeyle karşılık verin. Çocuğunuzun eylemi sizin tepkinizle saniyeler içinde ilişkilendirmesi ve mesajın algılayabileceği kadar kısa olması gerekir. Onun seviyesine eğilin, elini tutun ya da nazikçe geri çekin ve "Isırmak yok. Isırmak acıtır" deyin. Her seferinde aynı kelimeleri kullanın. Sesinizi kızgın ya da kırgın değil, kararlı ve düz tutun.

Önce canı yanan çocuğa gidin. Çocuğunuz bir oyun arkadaşını ya da kardeşini ısırdıysa veya ona vurduysa, çocuğunuza bir şey söylemeden önce dikkatinizi canı yanana çevirin: "Ay, Efe'nin canı yandı. Bakalım iyi misin." Bu iki şey yapar. Çocuğunuza şefkatin neye benzediğini gösterir ve bu davranışın size ulaşmanın en hızlı yolu haline gelmemesini sağlar.

Bunun yerine ne yapacağını gösterin. Bir yaşındaki bir çocuk boş bir "yapma"yı kendi başına daha iyi bir fikirle dolduramaz, o yüzden ona bir tane verin. "Vurmak yok" dedikten sonra elini tutun ve "yumuşak eller" derken onunla kolunuzu okşayın. Isıran bir çocuk için elinizin altında bir diş kaşıyıcı ya da temiz, soğuk bir bez bulundurun ve "Bunu ısırabilirsin" deyin. Fırlatan bir çocuk için "Toplar atmak içindir" deyip yumuşak bir top verin ya da atma oyununu dışarı taşıyın. Haftalarca tekrarlandığında bunlar çocuğunuzun başvurduğu şey haline gelir.

Çocuğunuzun tetikleyicilerini öğrenin ve o andan önce devreye girin. Olayların çoğu, aradığınızda bir düzen izler. Belki hep öğle yemeğinden önceki son yarım saattir, hep oyun grubunun en kalabalık köşesidir, hep belli bir kuzen geldiğindedir. Çantanızda bir atıştırmalık bulundurun, oyun grubuna henüz sakinken erken gidin, gündüz uykusunu koruyun ve riskli zamanlarda bir kol mesafesinde kalın ki iş taşmadan çocuğunuzu kalabalığın içinden kucaklayıp çıkarabilesiniz.

Duyguya ve isteğe kelimeler verin. Çocuğunuz bunu söyleyemese bile, sizin söylediğinizi duymak gelecek yıl kullanacağı kelime dağarcığını inşa eder. "Kızdın. Kamyonu istiyordun." "Yoruldun, burada da çok fazla çocuk var." Sonra basit bir alternatif sunun: "'Benim' de ya da gel beni çağır." Zamanla bazı çocuklar saldırmak yerine kelimeyi kullanmaya başlar.

Yumuşak oyunu yüksek sesle fark edin ve her yerde aynı karşılığı verin. Bu yaşta övgü düzeltmeden daha güçlü bir öğretmendir; bu yüzden gördüğünüz her seferinde yorum yapın: "Bebeğe ne yumuşak dokundun, çok güzel." Sonra çocuğunuzun vakit geçirdiği herkesin, anneanne, babaanne ve kreşteki sorumlu öğretmen dahil, aynı kısa cümleleri ve aynı sakin tepkiyi kullandığından emin olun. Davranış daha çok kreşte oluyorsa öğretmenlere ne söyleyip ne yaptıklarını sorun ve evde aynısını yapın; bir iki hafta boyunca yoğun anlarda bir yetişkinin çocuğunuzun yakınında durup duramayacağını da sorun. Her yönden gelen tutarlı bir mesaj, işin oturmasını sağlayan şeydir.

Nelerden kaçınılmalı

"Nasıl bir his olduğunu bilsin" diye geri ısırmak ya da vurmak. Bir yaşındaki bir çocuk bu akıl yürütme sıçramasını yapamaz. Öğrendiği şey, odadaki en büyük kişinin kızınca ısırdığıdır; bu da öğretmek istediğinizin tam tersidir.

Uzun açıklamalar. Bir ısırıktan sonra nezaket üzerine bir konuşma küçük bir çocuğa ulaşmaz ve olayı uzun bir ilgi seansına dönüştürebilir. İki kısa cümle, sonra devam edin.

Resmi mola cezaları. Bir hatayı düşünmek için tek başına bir basamakta oturmak bir yaşındakinin kapasitesinin ötesindedir ve büyük bir duyguyla yalnız bırakılmak genellikle duyguyu daha da kötüleştirir. Çocuğunuzu kısaca ortamdan uzaklaştırıp sakinleşene kadar yanında kalmak daha iyi işler.

Gülmek, şaşırıp nefesini tutmak ya da olayı dramaya çevirmek. Küçük biri size tahta kaşıkla vurduğunda tepki vermemek zordur, ama eğlenmiş ya da üzülmüş, büyük bir tepki tam da deney yapan bir çocuğun aradığı ilginç sonuçtur. Yüzünüzü nötr, kelimelerinizi az tutun.

Etiketler. "Yaramaz", "ısırgan", "ne saldırgan çocuk": çocuğunuz göründüğünden daha çok dinliyor ve bunu yeterince sık duyarsa o tanıma doğru büyür. Çocuğu değil, eylemi adlandırın.

Kreşte olan bir şey için evde ceza vermek. Onu aldığınız saatte çocuğunuz neden bahsettiğinizi hiç bilmez. Öğreten, öğretmenlerin o andaki tepkisidir; sizin evdeki işiniz onlarla ortak bir yaklaşımda anlaşmak ve akşamı sakin tutmaktır.

Ne zaman yardım almalı

Bir yaşındakilerin çoğu, dil ve öz denetimleri geliştikçe, özellikle etraflarındaki yetişkinler sakin ve tutarlı karşılık verdiğinde, sonraki yıl içinde vurma ve ısırmayı bırakır. Şu durumlarda çocuk doktorunuzla ya da aile hekiminizle konuşun:

• saldırganlık çok sık ya da yoğunsa ve çocuğunuza bakan herkesin birkaç hafta boyunca istikrarlı, tutarlı karşılığına rağmen azalmadıysa;
• sizin ya da kreş çalışanlarının tespit edebileceği bir tetikleyici olmadan, birdenbire ortaya çıkıyor gibiyse;
• sizi endişelendiren başka şeylerle birlikte görülüyorsa; örneğin on sekiz aylıkken çok az kelime ya da hiç kelime olmaması, diğer çocuklara ya da ilgisini sizinle paylaşmaya az ilgi, veya daha önce sahip olduğu becerilerin kaybı;
• çocuğunuz kendine zarar veriyorsa; örneğin iz bırakacak ya da sizin durduramayacağınız şekilde kendi kolunu ısırıyor ya da başını vuruyorsa;
• sakin kalmakta zorlanıyorsanız ya da bu anları pişman olacağınız şekillerde ele aldığınızı fark ediyorsanız. Sizin için destek, bir başarısızlık işareti değil, çözümün bir parçasıdır.

Bu işaretlerin hiçbiri bir şeylerin yanlış olduğu anlamına gelmez, ama her biri çocuğunuzu tanıyan biriyle düzgün bir konuşmaya değer.

Kaynaklar

• Amerikan Pediatri Akademisi, HealthyChildren.org, "Biting" (Isırma)
• Amerikan Pediatri Akademisi, HealthyChildren.org, "Aggressive Behavior" (Saldırgan Davranış)
• ZERO TO THREE, "Toddlers and Biting: Finding the Right Response" (Küçük Çocuklar ve Isırma: Doğru Tepkiyi Bulmak)
• NHS (Birleşik Krallık), "Dealing with child behaviour problems" (Çocuklarda davranış sorunlarıyla başa çıkmak)