ParentAI
‹ Tüm rehberler

6–7 yaş

6-7 Yaşında Dikkat ve Odaklanma: Çocuğunuz Neden Dalıp Gidiyor ve Bu Beceri Nasıl Gelişir

Altı yedi yaşındaki çocuğunuz ödev boyunca kıpır kıpır oturuyor, odasını toplamanın yarısında başka işe dalıyor ya da az önce söylediğinizin ikinci yarısını unutuyorsa, bu yaşta çocuğu olan hemen her ebeveynin tanıdığı bir tabloya bakıyorsunuz. Bu yaşta bir yetişkinin seçtiği işe uzun süre dikkat vermek gerçekten kısa sürer ve dikkat, çocukta ya olan ya olmayan sabit bir özellik değil, hâlâ gelişmekte olan bir beceridir. Neyin olağan olduğunu ve neyin sessizce işe yaradığını bilmek, gündelik sürtüşmeyi çok daha katlanılır kılar.

Bu yaşta neden oluyor

Çocuğun odaklanmasını sağlayan zihinsel araçların hepsine birden yürütücü işlevler denir: bir yönergeyi akılda tutmak (çalışma belleği), lafa girmek ya da yerinden kalkmak gibi bir dürtüyü durdurmak (ketleme) ve dağılmadan bir etkinlikten diğerine geçebilmek (esneklik). Bu beceriler okul yılları boyunca ve ergenliğe kadar gelişmeye devam eder. Altı yaşındaki bir çocukta üçünün de ilk adımları vardır, ama güvenilir değildirler ve çocuk yorgun, aç ya da sıkılmış olduğunda çabucak tükenirler.

Dikkat aynı zamanda işe bağlıdır. Bir çalışma kâğıdına on dakika oturamayan çocuk, bir lego yapmaya bir saat ayırabilir; çünkü öz denetimin henüz yapamadığı işin büyük kısmını ilgi yapar. Bu inat değil, genç bir beynin çabayı nasıl dağıttığıdır. Uyku, açlık, hareket, ekranlar ve arka plandaki gürültü de dengeyi değiştirir. On saat yerine sekiz saat uyumuş, kahvaltı etmemiş, bütün sabah yerinde oturmuş ya da yan odada televizyon açık olan bir çocuk, daha iyi bir gündeki kendisine göre belirgin şekilde daha az odaklanabilir görünür.

Çocuklar birbirinden de farklıdır. Bazıları mizaç olarak doğal biçimde daha hareketli ve dürtüseldir; erkek çocuklar bu becerilerde ortalama olarak kızlardan biraz daha geç olgunlaşır, ama örtüşme büyüktür ve her çocuk bu yelpazenin herhangi bir yerinde olabilir. Aynı sınıftaki iki yedi yaşındaki çocuk, dikkatlerini ne kadar süre tutabildikleri konusunda birbirinden çok farklı olabilir ve ikisi de tamamen olağan olabilir.

Ne işe yarar

Önce uykuyu ve hareketi koruyun. 6-12 yaş arası çocukların gecede 9 ila 12 saat uykuya ve günde en az 60 dakika fiziksel aktiviteye ihtiyacı vardır. Odaklanma bir sorunsa, işe çocuğunuzun gerçekte saat kaçta uykuya daldığını ve gününün ne kadarını hareket ederek geçirdiğini kontrol ederek başlayın. Sabah 7'de kalkması gereken yedi yaşındaki bir çocuğun 20.30 civarında uyumuş olması gerekir; ödevden önce parkta koşturmak ya da scooter turu atmak da size çoğu zaman her türlü hatırlatmadan daha fazla dikkat kazandırır.

Göz teması ve tekrar ettirmeyle, bir seferde tek yönerge verin. "Yukarı çık, pijamanı giy, dişlerini fırçala ve okuma kitabını getir" dört yönergedir ve altı yaşındaki bir çocuğun çalışma belleği genelde bir ya da ikisini tutar. Onun hizasına eğilin, size bakmasını bekleyin, ilk adımı söyleyin ve sorun: "Önce ne yapacağını bana söyler misin?" Geri geldiğinde bir sonrakini verin. Daha yavaş gibi gelir, ama bütün listeyi üç kez tekrarlamaktan iyidir.

Görünür bir zamanlayıcıyla kısa, odaklı aralıklarla çalışın. Kum saatini ya da mutfak zamanlayıcısını on dakikalık ödev için kurun, ardından beş dakikalık bir hareket molası verin: zıplama, kapıya kadar gidip gelme, mutfakta biraz dans. Sonra yine on dakika. Bu "odaklan, sonra hareket et" ritmi, bu yaştaki bir çocuğun gerçekte sürdürebileceği şeye uyar; zamanlayıcı da bitiş noktasını görünür kıldığı için her dakika "daha ne kadar var?" diye sormaz. Haftalar ilerledikçe odaklanma süresini biraz uzatın.

Çalışma alanını boşaltın ve işi parçalara bölün. Televizyona sırtı dönük, toplanmış bir masada, önünde yalnızca kalem ve üzerinde çalıştığı sayfa ile yapılan ödev, dikkat için rekabeti ortadan kaldırır. Daha büyük işler için çocuğunuzun işaretleyebileceği kısa, görsel bir kontrol listesi hazırlayın: "1. Mont askıya. 2. Beslenme çantası mutfağa. 3. Okuma dosyası masaya." Kapının yanındaki bir kartta üç resim ya da üç kısa satır, her gün söylenmekten daha çok işe yarar; çünkü listeyi kart tutar, çocuğun hafızası tutmak zorunda kalmaz.

Dikkati çalıştıran oyunlar oynayın. "Yağ satarım bal satarım" ya da "Simon diyor ki" gibi, yalnızca belli bir işaretle hareket edilen oyunlar ketlemeyi geliştirir; çünkü çocuk sihirli sözcükleri içermeyen bir komuta uymamak için kendini durdurmak zorundadır. Hafıza eşleştirme kartları, iki resim arasındaki farkları bulma, "Gözüm bir şey görüyor" ve sırayla oynanan her kutu oyunu, bilgiyi akılda tutma ve bekleme pratiği sağlar. Sevdiği bir oyunla geçen on dakika gerçek bir çalışmadır ve "hadi dikkatini çalışalım" cümlesinin yaratacağı direnci doğurmaz.

Odaklandığı anları yakalayın ve tam olarak adını koyun. "Parça bir türlü oturmasa da o yapbozla uğraşmaya devam ettin; işte bu gerçek bir dikkat" demek, çocuğunuza neyin daha fazlasını istediğinizi tam olarak söyler. "Aferin" ya da "Çok güzel" söylemez.

Ekranı önceden kararlaştırılmış saatlerle sınırlayın ve yatmadan önceki son saatin dışında tutun. Hızlı akan ekran içeriğine dikkat vermek kolaydır ve bu, daha yavaş işleri kıyasla daha zor hissettirir; akşam ekranları da uykuyu geciktirir. Saatleri önceden kararlaştırın ("ödevden sonra, akşam yemeğine kadar"); böylece bırakmak her akşamki bir pazarlık değil, bir rutin olur.

Nelerden kaçınılmalı

Etiketler. Çocuğun önünde söylenen "tembel", "hiç dinlemiyor" ya da "aklı bir karış havada" gibi sözler, onun kendini nasıl gördüğünün bir parçası haline gelir ve çocuklar etiketlere uyma eğilimindedir. Bunun yerine davranışı tarif edin: "Yarısında aklın başka yere gitti. Hadi ikinci adıma dönelim."

Uzun yönerge listeleri, sonra yapamayınca sinirlenmek. Dört adım söylediyseniz ve çocuğunuz birini yaptıysa, yönerge onun çalışma belleği için fazla uzundu; bu sizi görmezden geldiğinin işareti değil.

Dağınıklığı cezalandırmak. Dalıp gittiği için oyununu elinden almak ya da ek iş vermek, çocuğa dikkatin kötü olduğu bir şey olduğunu öğretir ve tam da yardımcı olacak hareketi ve dinlenmeyi ortadan kaldırır.

Ödev maratonları. Gözü yaşlı altı yaşındaki bir çocukla masada geçen bir saat, iyi geçen on beş dakikadan daha az öğrenme sağlar. Ödev düzenli olarak öğretmenin öngördüğünden çok daha uzun sürüyorsa ona söyleyin; bu işe yarar bir bilgidir.

Huzursuzluğu ekranla çözmeye çalışmak. Tablet kıpır kıpır bir çocuğu gerçekten sakinleştirir, ama yerinde durabilmek için yüksek uyarana ihtiyaç duyma alışkanlığı kazandırır ve ekran kapandığında huzursuzluk daha güçlü geri gelir.

Bir kardeşle ya da sınıf arkadaşıyla kıyaslamak. "Ablan senin yaşındayken oturup kitap okuyabiliyordu" demek, kendi hızında gelişmekte olan bir beceriye utanç ekler.

Ne zaman yardım almalı

Geniş bir çeşitlilik normaldir ve kıpır kıpır olan, unutan altı yedi yaşındaki çocukların çoğu sadece altı yedi yaşındadır. Dikkatsizlik, dürtüsellik ya da huzursuzluk aşağıdaki durumlarda ise aile hekiminizden ya da çocuk doktorunuzdan bir değerlendirme istemeye değer:

Çocuğunuzun öğretmeni kendiliğinden endişelerini dile getirirse bunu ciddiye alın; öğretmenler aynı yaştaki birçok çocuğu yan yana görür. Dikkat değerlendirmesinden önce ya da onunla birlikte işitme ve görme kontrolü isteyin; çünkü yönergeyi tam duyamayan ya da tahtayı göremeyen bir çocuk dikkatsiz görünebilir. Horlama, huzursuz geceler ya da uyanmakta zorlanma dahil uyku sorunlarından da bahsedin: yetersiz uyku dikkat güçlüklerini taklit edebilir ya da kötüleştirebilir ve çoğu zaman kolayca tedavi edilebilir. Bir doktor, gördüğünüz şeyin normal bir çeşitlilik mi, kolayca düzeltilebilecek başka bir şey mi, yoksa destekten fayda görecek bir dikkat güçlüğü mü olduğunu anlamanıza yardımcı olabilir. Sormak bir hüküm değil, bilgidir.

Kaynaklar

Bu rehber genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi veya psikolojik tavsiye yerine geçmez. Çocuğunuz için endişeleniyorsanız bir doktora ya da uzmana danışın.