ParentAI
‹ Tüm rehberler

6–7 yaş

6-7 Yaşında Rutin ve Sorumluluk: Çocuğunuzun Kendi Sabahını Yönetmesine Yardım Etmek

Sabahlarınız aynı üç yönergeyi bağırana kadar tekrarlamakla geçiyor ve çocuğunuz yine de kapıya tek ayakkabıyla, okuma kitabı olmadan geliyorsa, çok sıradan bir kalabalığın içindesiniz. Altı yedi yaşındaki çocuklar bir rutini aklında tutabilir, ama henüz kendi başlarına güvenilir şekilde yürütemez. Rutini ona devretmek yavaş yavaş olur ve tam da bu yaşta başlar.

Bu yaşta neden oluyor

Bir rutinin dayandığı beceriler, yani bir sırayı akılda tutmak, dikkat dağıtıcıları görmezden gelmek ve zamanın geçtiğini fark etmek, araştırmacıların yürütücü işlevler dediği başlık altında toplanır. Bu beceriler ilkokul yılları boyunca hızla gelişir, ama altı yaşında tamamlanmaktan çok uzaktır. Pratikte "Hadi git hazırlan", rahatça iki üç adım tutabilen bir çocuğa verilmiş beş adımlı bir yönergedir. Böylece iyi niyetle yukarı çıkar, koridorda bir oyuncak bulur ve neden çıktığını gerçekten unutur. Bu inat değil, kapasitedir.

Zaman da hâlâ soyuttur. Çoğu altı yaşındaki çocuk akrep yelkovanlı bir saati henüz güvenle okuyamaz ve pek azı on dakikanın ne kadar olduğunu hissedebilir. "On dakika sonra çıkıyoruz" ona harekete geçmek için hiçbir şey vermez; "bu şarkı bitince" ise verir.

Buna yorgunluğu ekleyin. Oturarak, dinleyerek ve arkadaşlıkları idare ederek geçen dolu bir okul günü küçük bir çocuğu tüketir ve 6-12 yaş arası çocukların bundan toparlanmak için gecede dokuz ila on iki saat uykuya ihtiyacı vardır. Geç yatan bir çocuk ertesi sabah daha yavaş, daha dağınık ve daha ağlamaklı olur.

Son olarak bir de söylenme tuzağı var. Her adım bir ebeveyn tarafından düzenli olarak hatırlatılıyorsa, çocuk asıl işaretin bu hatırlatma olduğunu öğrenir. Onun hafızası hiçbir zaman işi yapmak zorunda kalmaz, çünkü sizinki önce yapar. Bu tembellik değil, verimli bir öğrenmedir ve çıkış yolu, işareti sizin sesinizden alıp onun kendi başına bakabileceği bir şeye taşımaktır.

Ne işe yarar

Rutine çocuğunuzun görebileceği bir şekil ve kapının yanında bir yer verin. Olduğu sırayla dört ila altı adımlık bir kontrol listesini birlikte hazırlayın: "dişler, giyinmek, kahvaltı, çanta, ayakkabılar." Okuması hâlâ yavaşsa, her kelimenin yanına bir resim çizsin. Listeyi rutinin gerçekten yaşandığı yere asın, sonra sorunuzu değiştirin. "Dişlerini fırçaladın mı?" yerine "Listende sırada ne var?" diye sorun. Bunu bir çıkış noktasıyla eşleştirin: ön kapının yanında çantanın, ayakkabıların, montun ve su şişesinin yaşadığı ve başka hiçbir yerde durmadığı bir askı ve bir kutu; böylece sabah aramaları ortadan kalkar.

Yapabildiğiniz kadarını bir önceki akşama, birlikte taşıyın. Akşam yemeğinden sonra on dakika yeter: yarının kıyafetleri hazır, çanta listeye göre toplanmış, ayakkabılar çıkış noktasında. Altı yaşında "birlikte", o okuma dosyasını ve su şişesini bulurken yanında oturup "Salı günü çantaya ne lazım?" diye sormanız demektir. Yedi yaşına gelindiğinde birçok çocuk, sonunda siz kontrol ettiğiniz sürece bunun çoğunu tek başına yapabilir. Amaç hız değil; hatırlama işini çocuğunuzun yapması, sizin de gözden kaçanı yakalayacak kadar yakında olmanızdır.

Zamanı dakikalar yerine işaretlerle görünür kılın. Akrep yelkovanlı bir saatte çıkış saatine bir çıkartma yapıştırın, böylece çocuğunuz yelkovanın ona yaklaştığını izleyebilir. Kahvaltı ile ayakkabılar arasındaki süre için bir mutfak zamanlayıcısı kullanın ya da kısa bir çalma listesi belirleyip hareketleri ona bağlayın: "İkinci şarkı bitince dişler. Sonuncusu bitince kapıdan çıkıyoruz."

Sabit bir zamanı olan bir iki gerçek görev verin ve doğru düzgün öğretin. Onu oyalamak için uydurulmuş işler yerine evdeki herkes için görünür şekilde önemli olan işler seçin: sofrayı kurmak, kediyi beslemek, banyodaki küçük çöp kutusunu boşaltmak, temiz çorapları eşlemek. İşi onun yapın: "Masa artık senin görevin", "Bana yardım eder misin?" değil. Aşamalarla öğretin: bir kez gösterin, birkaç kez yan yana yapın, tek başına yaparken izleyin, sonra odadan çıkın. Söylenmeye bağlı kalmasın diye bir işarete bağlayın: "Ben yemeği bitirirken sofra kurulur." Altı yaşındaki bir çocuğun standardını kabul edin. Çatalların aşağı yukarı doğru yerde olması yeter.

Küçük ve güvenli sonuçların öğretmenin bir kısmını üstlenmesine izin verin. Okuma kitabı evde unutulursa, çocuğunuz okuma yıldızını kaçırır ya da öğretmene kendisi söylemek zorunda kalır. Bu yaş grubunun öğretmenleri tam olarak bunu bekler ve genelde nazikçe ele alır; kitabı okula götürmenize gerek yok. Sonrasında, nutuk atmadan: "Can sıkıcıydı, değil mi? Yarın olmasın diye listeye ne ekleyebiliriz?" Kurtarmaları ilaç gibi gerçekten önemli şeylere saklayın.

İnisiyatifi yüksek sesle fark edin ve diğer yetişkinlerle aynı çizgide durun. Çocuğunuz söylenmeden bir adımı yaptığında, tam olarak ne gördüğünüzü söyleyin: "Ben aşağı inmeden ayakkabılarını kapının yanına koymuşsun. Bu sabahı kolaylaştırdı." Bir şeye kendiliğinden başladığı için verilen somut övgü, görevlerini yapan biri olma kimliğini inşa eder. Aynı zamanda listeyi, görevleri ve çıkış işaretini eşinizle, mümkünse büyükanne ve büyükbabayla ya da bakıcıyla birlikte kararlaştırın. Bir yetişkin çantayı hazırlıyor, diğeri çocuğun hazırlamasını bekliyorsa, çocuk mantıklı olarak hazırlayanı bekler.

Nelerden kaçınılmalı

On kez hatırlatıp sonra patlamak. Her ek hatırlatma, çocuğunuza onuncuya kadar hiçbir şey olmayacağını öğretir; patlama da asıl işaretin yükselen bir ses olduğunu. Listeye yönlendiren tek bir hatırlatma deneyin, gerisini zamanlayıcıya ya da sonuca bırakın.

Her temel iş için para vermek ya da ödüllendirmek. Bir çıkartma tablosu, yepyeni bir rutini başlatmak için birkaç hafta işe yarayabilir. Ama diş fırçalamak ya da giyinmek için para vermek, çocuğa bunların evdeki herkesin yaptığı şeyler değil, isteğe bağlı hizmetler olduğunu söyler. Ev işlerini aileye ait olmanın bir parçası olarak tutun, harçlığı ayrı tutun.

Daha hızlı diye onun yerine yapmak. Bugün için daha hızlıdır. Aynı zamanda bir çocuğun, yeterince oyalanırsa işi başkasının bitireceğini öğrenme şeklidir. Yavaş versiyona zaman ayırabilmek için on dakika erken kalkın.

Yirmi maddelik kontrol listeleri ya da her hafta yeni bir sistem. İkisi de aynı şekilde biter: çocuk listeye bakmayı bırakır. Beş şey seçin, karar vermeden önce en az altı hafta sürdürün ve değiştirmeniz gerekiyorsa her seferinde tek bir maddeyi değiştirin.

Unutkanlığı sert şekilde cezalandırmak. Altı yaşında unutmak bir karakter değil, hafıza meselesidir. Ceza kaygı ekler, kaygı da çalışma belleğini kötüleştirir; böylece daha az değil, daha çok unutma olur.

Yetişkin standartları beklemek. Altı yaşındaki bir çocuğun topladığı yatak buruşuk olur. Yapmış olmasını övün, bir şeyin düzeltilmesi gerekiyorsa onun önünde baştan yapmak yerine bir dahaki sefere tek bir iyileştirme gösterin.

Ne zaman yardım almalı

İyi bir rutin olsa bile altı yedi yaşındaki çocukların çoğu bir şeyleri unutur, oyalanır ve bir iki dürtmeye ihtiyaç duyar. Aşağıdaki durumlarda önce çocuğunuzun öğretmeniyle, sonra aile hekiminizle ya da çocuk doktorunuzla konuşun:

Kaynaklar

Bu rehber genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi veya psikolojik tavsiye yerine geçmez. Çocuğunuz için endişeleniyorsanız bir doktora ya da uzmana danışın.