11-12 Yaşta Beden Algısı: Çocuğunuz "Şişmanım" ya da "Çirkinim" Dediğinde Nasıl Karşılık Vermeli

İlkokulun sonuna doğru birçok ebeveyn yeni bir tür yakınma duymaya başlar: "Şişmanım," "Çok kısayım," "Herkes benden daha iyi görünüyor." Çocuğunuz bol kıyafetlerin içine saklanmaya, yüzme dersinden korkmaya ya da bir video izledikten sonra diyete gireceğini ilan etmeye başlayabilir. Bu, ergenlik öncesi yılların en yaygın kaygılarından biridir ve çocuğunuzun bedeniyle ilgili bir sorunu olduğu anlamına gelmez. Yine de önümüzdeki birkaç yıl boyunca nasıl karşılık verdiğiniz çok önemlidir.

Bu yaşta neden oluyor

Ergenliğin normal başlangıç aralığı geniştir. Kızlarda genellikle yaklaşık 8 ile 13, erkeklerde yaklaşık 9 ile 14 yaş arasında başlar; yani on bir yaşındakilerden oluşan herhangi bir sınıfta bazı çocuklar neredeyse yetişkin gibi görünürken bazıları hâlâ küçük çocuk gibi görünür. Çocuğunuz bu eğrinin neresinde olursa olsun, bedeninde bir terslik olduğu sonucuna varması çok kolaydır.

Bu yıllarda büyüme hızlı ve dengesizdir. Birçok çocuk boy atmadan önce kilo alır; özellikle kızlarda yağ dokusunun artması ergenliğin normal ve gerekli bir parçasıdır. Bunu hiç duymamış bir çocuk, sağlıklı bir değişimi "şişmanlıyorum" diye yorumlayabilir.

Aynı dönemde ergenlik öncesi beyin, bakılıyor olmaya karşı son derece duyarlı hale gelir. Akranlarla kıyaslama soyunma odasında, spor sahasında ve ekranlarda sürekli hale gelir; ekranlarda sonsuz sayıda pozlu, filtreli ve düzenlenmiş görüntü, dar bir beden tipini hedef gibi sunan fitness ve diyet içerikleriyle yan yana durur. Babaannenin "Bu kız serpildi" demesi ya da bir kardeşin bıyıklarla ilgili şakası, artık bir yıl öncesine göre çok daha ağır gelir.

Hem kızlar hem erkekler etkilenir. Kızlar daha çok zayıf olma baskısı hisseder; erkekler ise daha çok uzun boylu, fit ve kaslı olma baskısı hisseder ve protein tozlarına, kendini hırpalayan spor salonu programlarına kayabilir. İkisine de zarar veren aynı temel mesajdır: değerlerinin nasıl göründüklerine bağlı olduğu.

Ne işe yarar

Ergenliği erken, açıkça ve sık sık konuşun. Çocuğunuzun konuyu açmasını beklemeyin. Önündeki değişimleri normal ve geçici olarak anlatın ve zamanlamayı doğrudan söyleyin: "Bedenler farklı zamanlarda değişir. Bazı arkadaşların senden önce başlayacak, bazıları sonra; senin bedeninin kendi takvimi var." Çocuğunuz "Tombullaşıyorum" derse şunu ekleyebilirsiniz: "Pek çok kişi boy atmadan önce kilo alır. Bu, bedeninin hazırlanması." Kısa ve olağan bir tonda tutun; arabada ya da birlikte yemek yaparken.

Evde beden konuşmalarını nötr tutun, kendi bedeniniz dahil. Çocuklar bedenlerine nasıl davranacaklarını, etraflarındaki yetişkinlerin kendi bedenleri hakkında nasıl konuştuğunu dinleyerek öğrenir. Bu da "Bunun içinde berbat görünüyorum," "Bu hafta çok kaçırdım" gibi sözleri ya da komşunun kilosuyla ilgili yorumları bırakmak demektir. Kendinizi yakalarsanız, yüksek sesle düzeltin. Akrabalarınızdan çocuğunuzun görünüşü hakkındaki yorumları en aza indirmelerini rica edin.

Görünüşü değil, bedenin neler yapabildiğini ve çocuğunuzun kim olduğunu övün. "Koşunun tamamını bitirdin," "Bütün pazar poşetlerini sen taşıdın," "Kuzeninle ne kadar sabırlıydın." Görünüş hakkında yorum yaptığınızda da şekle değil, seçime ve ifadeye odaklanın: "Bu rengi seçmen hoşuma gitti," "Bunun içinde çok zayıf görünüyorsun" değil.

Yemeği ahlaki bir mesele olmaktan çıkarın. İyi yiyecek ve kötü yiyecek yok, tatlıyı "hak etmek" yok, diyet yok, porsiyonlar ya da sofradaki kimsenin ne yediği hakkında yorum yok. Herkesin aynı yemeği yediği, tabağı bitirme baskısının olmadığı düzenli aile yemeklerini hedefleyin. Çocuğunuz diyete gireceğini söylerse tartışmaya girmeyin; bunun yerine büyüyen bedenlerin bol yakıta ihtiyaç duyduğunu, ergenlikte yemeği kısıtlamanın büyümeyi ve enerjiyi olumsuz etkileyebileceğini anlatın ve yeni yemekler denemek isterse birlikte pişirmeyi önerin.

Hareketi kilo için değil, keyif ve beceri için teşvik edin. Amaç bedenini değiştirmek için değil, iyi hissettirdiği için hareket eden bir çocuktur. Neyi sevdiğini fark edin: "Tırmanma duvarına bayıldın galiba. Tekrar gidelim mi?" Çocuğunuz soyunma odasında ya da spor kıyafetinin içinde utanıyorsa bunu ciddiye alın. Ne giyeceğini seçmesine izin verin, ayrı soyunma imkânı olup olmadığını öğrenin ve alay edildiği bir etkinlikte kalmaya asla zorlamayın.

Medyaya birlikte bakın ve nasıl işlediğini konuşun. Çocuğunuzla oturup takip ettiği birkaç hesaba birlikte göz atın. Işığın, açıların, pozların ve filtrelerin bir bedeni nasıl değiştirdiğini gösterin. Sonra daha işe yarar soruyu sorun: "Bunu izledikten sonra nasıl hissediyorsun?" Hangi hesapların onu daha kötü hissettirdiğini fark etmesine yardım edin ve telefonu elinden almadan ya da nutuğa dönüştürmeden, bunları birlikte sessize almayı ya da takipten çıkmayı önerin.

"Şişmanım" sözüne güvence vererek değil, dinleyerek karşılık verin. İçgüdüsel cevap olan "Hayır değilsin, çok güzelsin" konuşmayı bitirir ve çocuğunuzu duyulmamış hissettirebilir. Onun yerine merak edin: "Bugün sana bunu hissettiren ne oldu?" Çoğu zaman asıl cevap okulda söylenen bir söz, bir grup sohbeti ya da belirli bir fotoğraftır. Ardından gerçek kırgınlığa karşılık verebilirsiniz: "Bunu söylemesi hiç hoş değil. Sen ne yaptın?"

Kendinize saygıyı örnek olarak gösterin. Çocuğunuz sizin yorum yapmadan doyasıya yemek yediğinizi, plajda mayo giydiğinizi, keyif aldığınız için spor yaptığınızı ve kendinizle bir arkadaşınıza gösterdiğiniz nezaketle konuştuğunuzu görsün. Bu, herhangi bir konuşmadan daha sessizdir ve çoğu zaman daha iyi işe yarar.

Nelerden kaçınılmalı

Kimsenin kilosu ya da vücut şekli hakkında yorum yapmak. Çocuğunuzun, kendinizin, bir ünlünün, bir yabancının. Olumlu bir yorum bile ("Kilo vermişsin, harika görünüyorsun") kilonun izlendiğini öğretir; ergenlik öncesi bir çocukta kilo kaybını övmek, kısıtlamayı tam da en zararlı olduğu yaşta ödüllendirir.

"Sağlıklı beslenmeyi" çocuğunuzun bedenine yöneltmek. Daha az yemesini, atıştırmalıklarını değiştirmesini ya da sizinle diyete girmesini önermek, ne kadar nazik olursa olsun, çocuğunuza sizin de bedeninde bir sorun gördüğünüzü söyler. Tüm aileyi kapsayan alışkanlıklar sorun değildir; tek bir çocuğun kilosunu hedef alan her şey sorundur.

Ergenlik değişimleriyle dalga geçmek ya da kardeşlerin dalga geçmesine izin vermek. Sivilceler, göğüsler, ses kırılması ya da boy atmayla ilgili şakalar yetişkine sevgi dolu gelir, çocuğa ise aşağılayıcı. Evde bedenlerle dalga geçilmeyeceğine dair net bir kural koyun ve kardeşler arasında da uygulayın.

Evde tartılmak. Ergenlik öncesi bir çocuğun her gün üstüne çıktığı bir tartı, normalde dalgalanan bir sayıyı bir hükme dönüştürür. Tartıyı kaldırın; büyüme, doktor kontrolünde ve bağlamı içinde izlenir.

Kaygıyı geçiştirmek. "Saçmalama" doğru olabilir, ama çocuğunuza bu konuyu bir daha size getirmemesini söyler. Duyguyu çözmeniz gerekmez, sadece duymanız yeter.

Ne zaman yardım almalı

Bu yaşta bedeninden memnun olmamak yaygındır; harekete geçmenin işareti yeme ve egzersizle ilgili davranış değişiklikleridir. Aşağıdakileri fark ederseniz vakit kaybetmeden aile hekiminize ya da çocuk doktorunuza başvurun:

• öğün atlama, bazı besin gruplarını tamamen kesme ya da her zamankinden çok daha az yeme;
• gizlice yeme, yiyeceklerin ortadan kaybolması ya da kusma belirtileri;
• keyiften çok zorunluluk ya da takıntı gibi görünen egzersiz, ya da bir antrenman kaçtığında yaşanan sıkıntı;
• hızlı kilo kaybı ya da artışı, baş dönmesi, sürekli üşüme ya da alışılmadık yorgunluk;
• aynada ya da fotoğraflarda takıntılı şekilde kendine bakma, ya da güvence verilmesine rağmen dinmeyen, görünüşüyle ilgili tekrarlayan sorular;
• görünüşü yüzünden spordan, yüzmeden, arkadaşlardan ya da okuldan kaçınma;
• birkaç haftadan uzun süren, sürekli düşük ruh hali, içe kapanma ya da bedeniyle ilgili sıkıntı.

Geçip geçmeyeceğini görmek için beklemeyin: yeme ve beden algısı sorunları erken destekle çok daha iyi sonuç verir ve doktorunuz durumu değerlendirip sizi doğru uzmana yönlendirebilir. Çocuğunuz burada olmak istemediğinden ya da kendine zarar vermekten söz ederse, hemen 112 Acil Çağrı Merkezi'ni arayın.

Kaynaklar

• Amerikan Pediatri Akademisi, "Ergenlerde Obezite ve Yeme Bozukluklarının Önlenmesi" (klinik rapor, Pediatrics, 2016)
• Amerikan Pediatri Akademisi, HealthyChildren.org, "Kızlarda Fiziksel Gelişim: Ergenlikte Neler Beklenir" ve "Erkeklerde Fiziksel Gelişim: Neler Beklenir"
• NHS (Birleşik Krallık Ulusal Sağlık Hizmeti), Every Mind Matters, "Beden algısı"
• ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC), "Olumlu Ebeveynlik İpuçları: Genç Ergenler (12–14 yaş)"