ParentAI
‹ Tüm rehberler

4–5 yaş

4-5 Yaşındaki Çocuğunuz Neden Sizi Duymazdan Geliyor ve Gerçekten Uyabileceği Kurallar Nasıl Konur

Çocuğunuzdan ayakkabılarını giymesini istiyorsunuz. Hiçbir şey. Bir daha, daha yüksek sesle istiyorsunuz. Yine hiçbir şey; ta ki siz başına dikilene ve herkes sinirlenene kadar. Ya da anaokulunda işleyen kurallar eve girer girmez buharlaşıyor. Dört beş yaşında bu, ebeveynlerin en sık anlattığı şeylerden biridir ve nadiren inatçı bir çocuğun ya da zayıf bir ebeveynin işaretidir. Çoğunlukla talimatların veriliş şekliyle bir okul öncesi çocuğunun alabildikleri arasındaki bir uyumsuzluktur.

Bu yaşta neden oluyor

Dört beş yaşındaki bir çocuk, küçük çocukluk yıllarından bu yana çok yol almıştır. Kuralın ne olduğunu anlar, iki üç adımlık bir talimatı hatırlayabilir ve bir yere ait olmayı çok ister: "büyük" çocuklardan biri olmayı, güvenilmeyi, iyi bir şey yaparken fark edilmeyi. Bunlar üzerine inşa edebileceğiniz güçlü yanlardır. Ama üç şey hâlâ yapım aşamasındadır.

Birincisi dikkattir. Bir okul öncesi çocuğu oyuna daldığında dünyanın geri kalanı silikleşir. Kule yaparken mutfaktan gelen bir ses çoğu zaman ona söylenmiş gibi algılanmaz; seçici duyma gibi görünen şey çoğu zaman hiç duymamaktır. İkincisi çalışan bellektir. "Yukarı çık, pijamalarını al, kıyafetlerini sepete at ve dişlerini fırçala" dört adımdır; bu yaştaki çoğu çocuk iki üç tanesini tutar, geri kalanı merdivenin başına varmadan düşer gider. Üçüncüsü dürtü kontrolüdür. Çocuğunuz bir şey fırlatmamakla ilgili kuralı bilip yine de fırlatabilir, çünkü dürtü, beynin onu veto eden kısmından daha hızlı gelir. Bir kuralı bilmek ve o anda ona göre davranmak farklı becerilerdir ve ikincisi birincinin yıllarca gerisinden gelir.

Yetişkinler de önemlidir. Bu yaştaki çocuklar hangi kuralların gerçek olduğunu, yani her seferinde ve herkes tarafından uygulananları, fark etmekte çok ustadır. Pazartesi geçerli olup yorgun bir cuma günü geçerli olmayan ya da bir ebeveynin tuttuğu, diğerinin görmezden geldiği bir kural sürekli sınanır, çünkü çocuğunuz çizginin nerede olduğunu bulmaya çalışmaktadır. "Bağırmak yok" diyen ama kendisi bağıran bir ebeveynin çocuğu da gördüğünden öğrenir. Bütün bunların altında bu yaş iki yöne çekilir: bir yandan kendi kararlarını vermeye, bir yandan da sizi memnun etmeye ve ailenin bir parçası olmaya. Gördüğünüz kural sınamalarının çoğu bu iki isteğin çarpışmasıdır.

Ne işe yarar

Yaklaşın, gözlerini yakalayın, sonra ne yapacağını söyleyen tek bir talimat verin. Yanına gidin, çocuğunuzun hizasına çömelin, adını söyleyin ve size bakana kadar bekleyin. Sonra tek, kısa bir adım verin: "Ayakkabılar." Ayakkabılar giyildiğinde: "Şimdi mont." İki şeyi birlikte vermeniz gerekiyorsa sırayla verin: "Önce ayakkabılar, sonra mont." Neyi bırakacağını değil, ne yapacağını söyleyin: "Yavaş adımlar" çocuğa sıradaki hamlesini verir, "Koşma" ise zihninde koşma görüntüsünü bırakır. Ulaştığından emin değilseniz size tekrar etmesini isteyin. Bu, koridordan seslenmekten on beş saniye daha uzun sürer ve beş tekrarı kurtarır.

Üç ile beş aile kuralında anlaşın ve onları çocuğunuzun görebileceği bir yere koyun. Kısa, olumlu ve belirli yapın: "Yumuşak eller," "Yeni oyundan önce oyuncaklar toplanır," "Almadan önce sor," "Evde yürünür." Bunlara sakin bir anda birlikte karar verin, her birini çocuğunuzun çizmesine ya da onu yaparken fotoğrafının çekilmesine izin verin ve tabloyu buzdolabına onun boyunda asın. Bir kural çiğnendiğinde nutuk atmaya başlamak yerine onu gösterin: "Ellerle ilgili kuralımız neydi?"

Talimatları rutinler ve kontrol listeleri versin. Bu yaştaki bir çocuk bir resim şeridine bir ebeveynden çok daha istekli uyar; kısmen de şerit hiç söylenmediği için. Sabah için dört resim (giyinmek, kahvaltı, dişler, kapının yanında çanta) ve yatma vakti için dört resim, emir vermek yerine "Sırada ne var?" diye sormanızı sağlar. Anaokulu yirmi çocuğa ortalığı böyle toparlatır: her gün aynı rutin, aynı şekilde işaret edilir. Bunu evde bir toplanma şarkısı ya da iki dakikalık bir zamanlayıcıyla ödünç alın.

Kuralın içinde sınırlı bir seçenek sunun. Kural sabit kalır; çocuğunuz ona nasıl uyacağını seçer. "Şimdi diş fırçalama zamanı: mavi fırça mı, yeşil fırça mı?" "Montunu giy: fermuarı sen mi çekeceksin, ben mi?" Özerkliğe aç bir çocuk karar verecek gerçek bir şey bulur ve kural daha az duvar gibi hissettirir.

Uymayı hemen ve belirli bir şekilde övün. "Legoları ilk söylediğimde topladın. Toparlanmak ne çabuk bitti." Tam olarak ne yaptığını, yaptığı anda söylemek, genel bir "aferin sana"dan çok daha fazlasını öğretir ve büyük ve becerikli görülme isteğini besler. Onu kural çiğnerken değil, kurala uyarken daha sık yakalamayı hedefleyin.

Sonuçları sakin, davranışla ilgili ve anında tutun; her yetişkinle de aynı olsun. Bir okul öncesi çocuğunun ders çıkarabileceği bir sonuç hemen olur, yaptığı şeyle bağlantılıdır ve olay çıkarılmadan gelir. Bir uyarıdan sonra fırlatılan oyuncak öğleden sonra boyunca yüksek bir rafa kalkar. Otoparkta yanınızda yürümeyen çocuk elinizi tutar. Bir kez söyleyin, her seferinde yapın ve nutuk atmadan devam edin. Dinleyemeyecek kadar kendini kaptırdığında, en fazla birkaç dakikalık, olayın dışında kısa bir sakinleşme zamanı makuldür. Sonra diğer herkesi aynı çizgiye getirin: kurallar ve tepkiler konusunda eşiniz, anneanne ve babaanneler ve bakıcıyla anlaşın, anaokulu öğretmenine hangi ifadeleri kullandığını sorun ki evde de aynılarını tekrarlayabilesiniz. Kurallarda ne kadar az sürpriz olursa, çocuğunuzun onları sınama ihtiyacı o kadar azalır.

Nelerden kaçınılmalı

Uzaktan bağırmak ve kendinizi tekrarlamak. On kez verdiğiniz her talimat, çocuğunuza ilk dokuzunun sayılmadığını öğretir. Üçüncü tekrarda durun, yanına gidin ve göz hizasında yeniden başlayın.

Kimsenin uygulamadığı kurallar ve o anın sıcaklığında nutuklar. Söylenip arkası getirilmeyen bir kural, sınanmaya bir davettir; bir şeyi her seferinde uygulamayacaksanız onu kural yapmayın. Kendini kaptırmış dört yaşındaki bir çocuk da neden vurmadığımıza dair bir paragrafı alamaz: bir cümle, harekete geçin, sonra sakinken konuşun.

Gecikmiş ya da ilgisiz sonuçlar ve her şey için rüşvet. Salı sabahı olan bir şey için "Cumartesi park yok" bağlantı kurulamayacak kadar uzaktır; dökülen meyve suyu için bir doğum günü partisini iptal etmek de kuralı değil, küskünlüğü öğretir. Ara sıra bir ödül sorun değil, ama giyilen her ayakkabı için bir şeker, çocuğunuza iş birliği yapmadan önce karşılığında ne alacağını sormayı öğretir.

Dövmek, vurmak ya da utandırmak. Amerikan Pediatri Akademisi, fiziksel cezanın davranışı zamanla düzeltmediği, daha fazla saldırganlık ve daha kötü sonuçlarla ilişkili olduğu ve sert sözlerin ve aşağılamanın da zarar verdiği konusunda nettir. Bir çocuğa "yaramaz" ya da "zor olan" etiketi yapıştırmak, zamanla onun kendini gördüğü kişiye dönüşür.

Ne zaman yardım almalı

Olağan kural sınamaları, talimatlar ve sonuçlar tutarlı hale geldiğinde istikrarlı bir şekilde azalır. Aşağıdaki durumlarda çocuk doktorunuza ya da aile hekiminize danışın:

Bir doktor işitmeyi ve dili kontrol edebilir ve sizi bir çocuk psikoloğuna ya da bir ebeveynlik programına yönlendirebilir; ikisi de bu yaşta iyi sonuç verir.

Kaynaklar

Bu rehber genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi veya psikolojik tavsiye yerine geçmez. Çocuğunuz için endişeleniyorsanız bir doktora ya da uzmana danışın.